De jongen zonder been

Afgelopen vrijdag hadden we een feestje. In de Westereen zijn ze daar dol op. Eerst taart met koffie, later op de avond bier en wijn en worst en kaas en nog meer worst en kaas. Tot in de late uurtjes. Ik zag Bernard uit een ooghoek geanimeerd met iemand praten en was nieuwsgierig. Zo nieuwsgierig dat ik niet oplette in het gesprek dat ik zelf met iemand voerde. Dus ving ik flarden op hier en flarden op daar. “Hoe is het nu eigenlijk afgelopen met die jongen op het voetbalveld?”, vroeg ik op de terugweg. “Niet best, ligt in het ziekenhuis, moet geopereerd.” 

Het was laat, we gingen slapen, ik vergat de jongen op het voetbalveld maar twee dagen later ving ik opnieuw iets op: ”Heb je het al gehoord: de operatie van het been is mislukt, ziet er niet best uit.” Die avond was er een gesprekskring in de kerk en bleek het been van de jongen dorpsnieuws van de dag: “Been moet hoogstwaarschijnlijk geamputeerd”, zoemde overal rond. Boudewijn de Groot schreef een lied voor zijn zoontje toen het nog klein was: ”Als hij maar geen voetballer wordt, ze schoppen hem halfdood.” Arme ouders, dacht ik bij mezelf. Deze keer kon ik niet slapen, ik had die jongen, zonder been en met een prothese, steeds op mijn netvlies. 

En wie reed er de volgende dag door onze straat? De jongen, stralend op een gewone fiets met op elke trapper een been. “Wat was er nu eigenlijk aan de hand met je been?”, vroeg ik hem. “Oh, viel allemaal reuze mee, deed even pijn, ze moesten me van het veld dragen, maar na een avondje rust op de bank gaat het weer goed.”  

Moraal van het verhaal: vertrouw alleen de juiste bron J

Pakje shag

Ik dwaal door de Aldi (in de Westereen is die zo groot dat je er kunt dwalen) en kom er niet uit als ik voor de groente sta: alle soorten zijn vreselijk duur. Opgevoed door een vader die tot op zeer hoge leeftijd zijn eigen groente verbouwde vind ik een euro voor een pond prei al gauw teveel, maar deze keer is bijna alles boven de twee euro.

Als ik mijn glazen potten met sperziebonen en bietjes van de band haal begin ik een praatje met de man achter de kassa:” Geen verse groente deze keer, want een bloemkool voor 2.79 is echt te veel!” Hij reageert begrijpend: ”Niet alleen bij ons hoor, overal zijn groenten duur, de oogst in het zuiden van Europa was heel slecht.” Ik bewonder zijn kennis over de oogst maar de klant achter mij doet een duit in het zakje, naar mij toe: “Nou, ik vind dat u niet moet zeuren. Ik denk nooit na over de prijs, voor mij is 2.79 euro helemaal niet te veel voor een bloemkool. U weet vast niet hoeveel een pakje shag kost?” Bedremmeld knik ik ‘nee’. “Meer dan een bloemkool, dat mag u weten, en ik was gewend om heel veel pakjes shag te kopen. Maar nu niet meer, godzijdank. Ik ben trots op elke bloemkool die ik koop en ik let nooit op prijs."

”Sta ik hier notabene in de Aldi en wijst een onbekende mij op iets waarvan een variant in de bijbel te vinden is. Deze vrouw weet het: het is of het één, of het ander. “Jullie kunnen niet God dienen én de mammon”, zegt Jezus. Ik geloof dat ik als christen God dien, maar dien ik misschien toch af en toe een beetje de god van het geld?

Het vrouwenbrein

Wie het You Tube fimpje gezien heeft begrijp wat ik met woorden ga uit leggen: het verschil tussen het brein van een man en een vrouw. Dat van een man is gevuld met allemaal doosjes, doosje voor het werk, doosje voor de auto, doosje voor z’n vrouw. En die doosjes hebben geen enkele verbinding met elkaar. Het brein van een vrouw ziet er heel anders uit: daar geen aparte doosjes, maar eerder één grote sissende kluwen draden waar alles met elkaar te maken heeft: werk-kinderen-ouders-hobby’s-man.

Ik leef al 57 jaar met het vrouwenbrein, waarvan 26 jaar naast een man en daarom durf ik te beweren dat het voor een vrouw moeilijker is om tot rust te komen dan voor een man. Als wij samen naar een film kijken dan gaat er in mijn brein altijd veel meer om dan alleen die film. Dan wil ik Bernard vertellen dat die en die acteur ook in andere films speelt en dat ik dat en dat over de regisseur weet. Altijd tot ongenoegen van Bernard ‘die gewoon alleen naar de film wil kijken’. Een vrouw komt dus niet echt tot rust van een film, ik in elk geval niet.

Maar ik heb ontdekt waar ik wel van tot rust kom. Het mag ouderwets lijken, tuttig, niet meer van deze tijd, maar het werkt bij mij: ik komt tot rust van: was opvouwen, boodschappen doen, koken, afwasmachine in-en uit ruimen en het meest van alles: strijken. Twintig jaar geleden -we waren net getrouwd- waren al die dingen een bron van frustratie voor me. Maar ik veranderde met de jaren en dat heeft te maken met dat You Tube filmpje: juist omdat die hersens van mij altijd en eeuwig tekeer gaan moet ik af en toe alleen even met mijn handen bezig zijn.    

De Westereense Unie

Terwijl in de grote wereld de eenheid tussen landen en continenten bijna iets van het verleden wordt is doen de kerken in de Westereen er alles aan om de eenheid te bevorderen. Engeland is uit de Europese Unie gestapt, de nieuwe Amerikaanse president heeft aangekondigd dat het afgelopen zal zijn met de positieve Amerikaanse betrekkingen naar Europa toe: “Ieder voor zich”, is zijn devies. Maar in de Westereen kwamen de afgelopen week de Christelijke Gereformeerde Kerk, de Pinkstergemeente en de Protestante gemeente drie keer een avond bij elkaar om s a m e n te bidden. Want s a m en kunnen we meer dan alleen. S a m en hebben we een groter getuigenis naar de wereld. S a m e n weten we ons door elkaar (s geloof) gesterkt.

Ik was er drie keer bij en hoewel het met iets kostte – ‘vrije tijd’- werd ik er elke avond enthousiaster van. Na drie keer dacht ik: Eigenlijk zouden we dit veel vaker moeten doen. Het was heel bijzonder om in kleine groepjes te bidden met mensen die ik nog nooit eerder ontmoet had. Jong en oud. Sommigen kwamen mij vaag bekend voor van het winkelen. Als ik ze straks weer tegenkom kan ik ze groeten: ”Dag zuster, dag broeder!”

“Alle Menschen werden Brüder”, werd in 1985 het officiële volkslied van de Europese Unie. Het is een prachtig lied, gecomponeerd door Ludwig van Beethoven, dat oproept tot eenheid.  Afgelopen week zongen we ook liederen, steeds andere want iedere kerk heeft zo zijn eigen genre. Die liederen gingen niet over de mens, maar over God de Vader en zijn Zoon, Jezus Christus. Want zijn komst in de wereld maakt het grote verschil. Alleen die mensen die Jezus aanvaarden als hun grote Broer worden echte broeders en zusters. 

Oud en Nieuw

Hoewel Oud en Nieuw al weer een paar weken achter ons ligt blijft januari de maand bij uitstek van de nieuwe voornemens. 2016 komt nooit meer terug, 2017 is aarzelend begonnen met het aftellen van de dagen. Wat zal dit jaar ons brengen? Zal het ook bol gaan staan van heftige dingen zoals die van 2016? Terroristische aanslagen, het afbrokkelen van de verzorgingsmaatschappij, onverwachte verkiezingsuitslagen?

 Johannes schrijft in zijn eerste brief in de bijbel ook over oud en nieuw: ”Geliefde broeders en zusters, ik houd u in deze brief geen nieuw gebod voor maar een oud, dat u vanaf het begin bekend is. Dat oude gebod is de boodschap die u gehoord hebt. Toch is het ook een nieuw gebod, omdat de duisternis wijkt en het ware licht al schijnt, en dit is werkelijkheid in Jezus’ leven en uw leven.” (1 Johannes 2:8,9) Met het ‘oude gebod dat toch ook weer nieuw is’ bedoelt Johannes het gebod: ”Heb uw naaste lief als uzelf”. Dat is oud omdat het ook al in het Oude Testament voorkomt. Maar nieuw omdat Jezus het op één lijn zet met het liefhebben van God. Johannes verwoordt het zo: “Als iemand zegt: Ik heb God lief, maar hij haat zijn broeder of zuster, is hij een leugenaar” (1 Johannes 4:20a) Geeft te denken toch?

“Heb uw naaste lief als uzelf”: voor Jezus is dit gebod ook in 2017 het belangrijkste. Hij geeft jou en mij de uitdaging om deze houding te hebben naar elke (oude en nieuwe) relatie die dit jaar op ons pad komt. Het klinkt zo eenvoudig, het is zo supermoeilijk omdat het ‘ik zelf’ altijd weer de kop op steekt. Maar Jezus weet dat en Hij wil en kan - juist op dit punt- zijn volgelingen helpen: Gelukkig Nieuw Jaar!

Onverwachte boodschap

Geveld door de griep greep ik deze maandag in de oude doos (meditaties). Ik koos deze vanwege de verrassing aan het einde:

Eventjes maar, denk ik, da’s toch niet erg? Zij hoeft het niet te weten, ze is toch druk bezig in de keuken. Ik kan mijn ogen niet van hem afhouden. Voor ik er erg in heb zit ik gefascineerd op de grond te luisteren. Het lijkt alsof alles wat Hij zegt alleen over mij gaat. Maar ik durf zijn kant niet op te kijken: Hij is in staat om mensen met één blik van zijn ogen het goede te laten doen.

Opeens wordt Hij onderbroken door een boze vrouwenstem. Ik ken die stem en de angst slaat me om het hart. Ik heb haar niet zien binnenkomen: "Heer, kan het u niet schelen dat mijn zuster mij al het werk alleen laat doen?” Ik zou wel door de grond willen zakken. Ik word rood en warm en durf alleen naar de grond te kijken. Ik weet dat het niet goed van me is dat ik hier zit. Ze heeft gelijk. Waarom heeft ze me niet even op mijn schouder getikt? 

Stil wacht ik het vonnis af en dan begint Hij te praten: ”Marta, Marta!” Verbaasd kijk ik op, Hij heeft het niet tegen mij maar tegen haar: ”Je bent zo bezorgd en je maakt je veel te druk.” Dat komt door mij, ik weet het. “Er is maar één ding nodig. Maria…” Ik sta op want ik weet dat het nu komt: ”Maria heeft het beste deel gekozen en dat zal haar niet worden ontnomen”. Ik kijk hem aan en kan mijn ogen niet geloven. Het gebaar dat hij met zijn arm maakt nodigt me uit om weer bij hem te gaan zitten.

Vrij naar Lucas 10:38-42

Schone lei

Opgelucht stapte ik over de weg op zondag 1 januari. Het was koud, winderig en nat maar ik had ongelooflijk behoefte aan een frisse neus. Op 31 december zet ik namelijk nooit een voet buiten de deur want ik ben zo iemand die bang is voor vuurwerk. Dat had ik als klein meisje al. En zoals honden het ruiken als iemand bang voor ze is zo roken de kleine jongetjes in mijn omgeving mijn vuurwerkangst: zodra ik ergens verscheen vlogen de knallende rotjes me om de oren. 

Eigenaardig is dat: op 31 december is het drukte alom op straat en in de winkels, op 1 januari loopt er geen kip. Alleen ik dus, vanbinnen vergenoegd en blij dat het weer voorbij was. In de verte zag ik een man zijn stoepje schoonvegen. “Nou, lekker opruimen die troep he?”, knikte ik hem toe. “Ja, het geeft troep maar in de Westereen maken ze mooi vuurwerk toch?” Ik zag dat hij een loftuiting verwachtte maar hij was bij mij aan het verkeerde adres. “Nou, dat carbidschieten was nieuw voor me, maar mooi zou ik het niet noemen, het leken wel kanonschoten.” Het klonk afkeurend want ik kon er werkelijk niets moois over bedenken. 

Tot mijn stomme verbazing liet hij mij amper uitpraten: ”Carbidschieten is juist het allermooiste, die harde knallen geven helemaal aan waarom het gaat!” “Hoe bedoel je”?”, stotterde ik. “Nou, je knalt het oude jaar vol moeilijke dingen van je af, en dat moet ook anders kun je niet met een schone lei opnieuw beginnen. Hoe harder de knallen, hoe meer je beseft dat dit jaar voorbij is en het gelukkig nooit weer terugkomt.

Met een hele nieuwe visie op vuurwerk liep ik terug naar huis….

Voerbak

“Jezus lag in een voerbak, dus is Kerstfeest een feest van eten.” Ik grinnikte toen ik deze uitleg hoorde maar met twee Kerstdagen bijna achter ons denk ik: Toch jammer dat ‘lekker eten’ het enige is dat veel mensen met Kerst associëren.

“Ik was om acht uur ‘s ochtends bij de winkels, de dag voor Kerst, en zag overal vrouwen met een blik van paniek rondlopen: bang dat de etenswaren van hun lijstje uitverkocht waren. Maar ik doe niet moeilijk met Kerst hoor, ik maak een grote pan soep en een salade.” Tijdens de kerstnachtdienst zat deze moedige vrouw naast me, moedig omdat zij doet wat vele anderen niet durven: “want stel je voor dat je eropaan gekeken wordt dat je zo weinig in huis hebt met Kerst.” Daar komt bij dat voor veel mannen “de liefde door de maag gaat”, en voilà: de stress van (de dagen voor) Kerst.

Jezus lag in een voerbak voor schapen: als ‘dus gaan we lekker eten’ niet de boodschap is, wat is die dan wel? Er was geen plaats voor hem in de herberg, geen plaats in de wereld, hij werd aan een kruis geslagen. Hij kwam bij zijn eigen mensen, maar die wilden hem niet accepteren. Zo lees ik het in de bijbel, zo hoorde ik het ook deze Kerst weer in de kerk. “Hoort een Koningskind in een voerbak voor schapen?”, vroeg Bernard aan de kinderen op eerste Kerstdag. “Neeee!”, riepen ze allemaal.

Maar wat als dat Koningskind er nu zelf voor kóós om in een voerbak, tussen de schapen, herders en hun familie geboren te worden? Om te laten zien: Voor Mij zijn alle mensen gelijk, Ik kijk niet neer op mensen “die niets in huis hebben”, want juist zij zullen Mij(zelf) met open armen ontvangen!

Marskramer

“Een marskramer is een verkoper van kleine artikelen, die hij in een rugkorf of mars vervoert en waarmee hij platteland en steden afreist om zijn waar op markten en kermissen van huis tot huis te verkopen.” 

Het duurde even voor ik dit op Wikipedia gevonden had, want “Marskramer” is tegenwoordig alleen bekend als ‘die winkel die een beetje op Blokker lijkt maar toch ook anders is’. In de Westereen is zo’n winkel. Nu al 26 jaar. Ik mag sinds een half jaar meegenieten. “Maar volgend jaar sluiten er 17 van onze filialen”, vertelde de verkoopster mij vanmiddag: “Wij doen het gelukkig goed maar op andere plekken heeft ‘de Marskramer’ te lijden onder het internet.” Eerst verdween de rondreizende marskramer van het toneel, nu de Marskramer als winkel.

Niet alleen de Marskramer, overal sluiten winkels. In Leusden staan drie winkelpanden naast elkaar leeg. “Dat noodt niet uit tot winkelen”, vertelde een vriendin me door de telefoon. “Hier valt dat wel mee”, zei ik. Maar ook hier zijn sommige winkels verdwenen en is het voor de middenstand moeilijk om klanten aan zich te binden. Het is zoveel makkelijker om dingen online te bestellen en je hoeft lekker de deur niet meer uit. Ik herken dat uiteraard. Maar is het zo erg om even de deur uit te gaan voor een boodschapje? Ik ontmoette vanmiddag drie bekenden in de winkels. En het deed me goed om even bij te praten. 

Want mens is meer dan een machine die er genoeg aan heeft om zich door een andere machine (computer) te laten bedienen. Een mens is een sociaal wezen dat behoefte heeft aan andere mensen. De marskramers van vroeger gingen uitgebreid in gesprek met hun klanten. En (Marskramer)-winkels zijn plekken bij uitstek om andere mensen te ontmoeten.
 

Donkere dagen voor Kerst

In de Westereen houden ze daar niet van want je vindt hier vrijwel geen huis zonder Kerstverlichting, in wat voor vorm dan ook. Kerstbomen, kaarsen, verlichte rendieren, sommigen met hele (verlichte) sleeën achter zich…Zowel in de huizen als buiten in de tuinen, in de winkels, bij de kerken, overal word je bij Kerst bepaald. Het is nog twee weken voor de Kerstnacht, maar de Kerstzangdiensten zijn al volop aan de gang. En op de één of andere manier doet mij dat dit jaar minder dan ooit…

Ik ben nooit een liefhebber van Kerst geweest. Vroeger was het de drukste tijd voor mijn vader, die ook predikant was. Misschien heeft het daar mee te maken. Bovendien valt Kerst in Nederland altijd in de winter en van winterse kou word ik niet blij. Ik ben waarschijnlijk de enige Nederlander die niet op de Elfstedentocht zit te wachten want schaatsen kan ik niet en bovendien krijg ik bij een beetje vorst al last van pijnlijke wintertenen. Kerst vieren in Kenia was fijn want eind december is het volop zomer daar…

Maar toen ik me afvroeg waarom mijn afkeer van Kerst dit jaar groter lijkt dan ooit, ging mij een licht op (J). Want ik bedacht me dat wij hier rond Kerst precies een half jaar wonen, en zes maanden wonen in een andere cultuur is cruciaal. Voor dat wij naar Afrika gingen leerde ik deze drie woorden: ”Honeymoon- crisis- recovery”: Wittebroodsweken- crisis- herstel. De eerste drie maanden ergens anders zijn altijd alleen maar mooi, aan het einde van de volgende drie is het diepste punt bereikt en daarna komt de geleidelijke aanpassing. Ik zit dus precies op schema volgens de ‘cultuurschok-lijn’.  Vanaf januari, als de eerste zes maanden om zijn, zal het alleen maar bergopwaarts gaan!

My home is my castle

Als je ’s avonds rondrijdt in de Westereen moet je voortdurend langs allerlei geparkeerde busjes heenrijden: “Van der Kamp, Interieurbouw”,” Veenstra, Glas en Schilderwerk”, “Reitsma, Keukeninrichting”: zomaar een willekeurige greep uit het veelvoud aan busjes. Sinds een paar weken wonen we in ons eigen  huis, sinds een paar maanden kom ik bij Westereenders over de vloer en steeds weer sta ik versteld over de huizen hier. Veel huizen zijn groot, modern, vrijstaand en van alle gemakken voorzien. 

Nu is dat natuurlijk op ander plekken in Nederland ook zo, toch is het feit dat juist hier de huizen zo mooi en gerieflijk zijn bijzonder. Want honderd jaar geleden was de Westereen (en omgeving) één van de meest armetierige streken van Friesland. Grote gezinnen woonden in hele armoedige kleine hutjes die ze voor ‘een rijksdaalder per jaar’ mochten huren. Veel huishoudens moesten van een rijksdaalder per week rondkomen waarvan vaak ook nog het meeste op ging aan drank. In honderd jaar is er dus veel veranderd. Keimpe Sikkema was een schoolmeester aan wie het dorp veel te danken heeft, hij richtte met anderen ‘het dorpsbelang’ op en zorgde dat er een verharde weg naar de school kwam zodat de kinderen daar ook werkelijk naar toe kwamen. In 1931 verliet hij de Westereen, maar nog steeds laat hij zijn sporen na, dagelijks rijd ik over de ‘Keimpe Sikkemawei.’ 

Nu ik heb gelezen over deze man begrijp ik opeens meer van het dorp.Want ook al die busjes waar je ’s avonds om heen moet zijn in zekere zin vrucht van zijn werk. Hij hielp de destijds arme Westereenders om een beter leven op te bouwen. Dat betere begon bij goede huizen. En juist wat huizenbouw en inrichting betreft is de Westereen toonaangevend in Friesland.